Een jaarlijks terugkerend feest: een column voordragen bij de Groene Conferentie van het Rotterdams Milieu Centrum. Begin december was het weer zover, ditmaal in Oase Rotterdam, met luchtkwaliteit als thema. Om mijn (hernieuwde) fascinatie voor live columns te voeden, schreef ik ter plekke een reflectie op alles wat er gezegd en gedaan werd. Het resultaat: een negenkoppig actieplan waar iedereen direct mee aan de slag kon om de lucht in Rotterdam schoner te maken. Kap bijvoorbeeld eens wat vaker een boom.
Het nieuwe journalistieke onderzoeksplatform Momus hield begin december een lanceringsavond in Utrecht. Ik was uitgenodigd om als columnist aanwezig te zijn en de avond af te sluiten met een reflectie. Hieronder vind je het resultaat.
Eind oktober gaf ik een luister-workshop aan wijkbewoners in Rotterdam Tarwewijk. We leerden welke verhalen je te horen kunt krijgen als je onbevooroordeeld en oprecht luistert, en ervoeren hoe het was als er iemand écht naar je luistert.
Take A Way in Tarwewijk is initiatief waar wijkbewoners in een buurtcentrum samen praten, werken en eten. Dit jaar werkt het collectief aan een wijkkrant, als tegenwicht voor nep- en snel nieuws. Ik kreeg daarom de vraag om een beginnerscursus journalistiek te geven. Zoiets is in een dagdeel lastig te doen en al helemaal aan mensen die hier vrijwel geen ervaring mee hebben.
Ik bood daarom een alternatief aan: ervaren wat het is om écht te luisteren, en hoe het is als er écht naar je geluisterd wordt. Want dat is volgens mij de belangrijkste eigenschap van een journalist: goed, oprecht en geïnteresseerd luisteren.
En dus gaf ik een workshop onbevooroordeeld luisteren. Dat je niet luistert om te reageren, of vragen stelt om het gesprek te sturen, maar dat je openstaat voor de ander, en meegaat in waar deze over wil praten. Op die manier, was mijn idee, kom je erachter dat elk persoon een verhaal heeft dat het waard is om over te horen.
Het resultaat was prachtig. Mensen die al jaren samenkwamen, hoorden verhalen die al die tijd onuitgesproken waren gebleven. Schijnbaar onmogelijke combinaties als jonge hipsters en oude arbeidsmigranten bleken nog uren verder te willen praten. Sommigen boorden zelfs zulke diepe lagen aan, dat ze besloten de verhalen voor zichzelf te houden. Aan het einde besloten we daarom deze workshop over een paar maanden nogmaals te houden.
Hieronder vind je de instructies die ik deze ochtend gaf, voor als je er zelf mee aan de slag wilt gaan. Je kunt ook altijd contact met je opnemen om hier verder over te praten, dat vind ik ook geweldig.
De afgelopen maanden maakte ik de Boldcast, een podcastserie voor Binnenlands Bestuur en het Centre for Bold Cities over de inzet van technologie in de publieke ruimte. In elf afleveringen hoor je experts uit alle hoeken van het veld, van een Europarlementariër tot een filosoof, en van een techneut tot een antropoloog, hierop reflecteren.
Als onderzoeksjournalist digitalisering ben ik altijd bang om in de tunnel van mijn eigen gelijk vast te zitten. Wel lekker comfortabel trouwens, maar voor je het weet vind ik mezelf aan de andere kant terug als de Wierd Duk van de nullen en enen.
En dus ging ik de afgelopen maanden in gesprek met elf experts. Elk gesprek volgt grofweg dezelfde lijn: wat betekent de digitalisering van de overheid en de maatschappij? Welke gevaren komen daarbij kijken? En hoe kunnen we die oplossen?
Het resultaat is de Boldcast, een nieuwe podcastserie voor Binnenlands Bestuur en het Leiden-Delft-Erasmus Centre for BOLD Cities. Daarin probeer ik vanuit elke hoek te kijken naar wat digitalisering voor goeds en slechts kan brengen. Ik spreek daarvoor met politici, wetenschappers, burgers, techneuten, juristen, consultants, filosofen en activisten.
Geïnteresseerd? De eerste drie afleveringen staan sinds deze week online, met in de hoofdrol Tweede Kamerlid Barbara Kathmann van GroenLinks-PvdA, topambtenaar Roland van der Heijden van Gemeente Rotterdam, en juridisch onderzoeker Laura de Vries van Open Universiteit en Mr. Hans van Mierlo Stichting.
En elke maandag komt er een nieuwe aflevering bij, met daarin burgerrechtenactivist Evelyn Austin (Bits of Freedom), filosoof Miriam Rasch, techneut Tom van Arman, activistisch burger Liselore Ammerlaan – van Rijn, lokaal politicus Marvin Biljoen, Europarlementariër Kim van Sparrentak, consultant Paul Suijkerbuijk en media-antropoloog Jeroen de Vos.
En lees je liever dan dat je luistert? Dan vind je in onderstaand artikel op Binnenlands Bestuur een overzicht van de belangrijkste inzichten die ik tijdens de gesprekken opdeed.
We gaan iets leuks/megalomaans/belangrijks doen met het Leiden-Delft-Erasmus Centre for BOLD Cities: camera’s spotten in Rotterdam. Dinsdagmiddag 28 oktober trappen we dat onderzoek af in Het Nieuwe Instituut. Kom je ook?
Wie om zich heen kijkt, ziet steeds meer digitale camera’s. Van de overheid, hoog in lantaarnpalen. Maar ook van de NS en RET, rondom winkels, op bedrijventerreinen, en natuurlijk zo ongeveer elk huis met een Ring of Nest.
Tegelijkertijd weet niemand echt wie er meekijkt, wat er met die gegevens gebeurt, voor welk doel ze er hangen, en wat dit doet met mensen op straat. Bovendien is er amper een gesprek over: niet in de maatschappij en niet in de politiek.
Daar willen we verandering in brengen. In de komende anderhalf jaar ontwikkelen we* daarom een app. Hiermee willen we Rotterdammers in staat stellen om zoveel mogelijk camera’s te fotograferen en te registreren die het publieke domein (gevraagd en ongevraagd) in de gaten houden. We maken daarvan een prachtige kaart en database, zodat duidelijk(er) is hoe de stad ervoor staat. Zo willen we het gesprek met de stad en de politiek aangaan over waarom dit gebeurt, wat dit betekent voor je veiligheid en privacy, wie hier de winnaars en verliezers van zijn, en hoe het eventueel anders kan.
Da’s nogal een project. En dus starten we dit onderzoek op dinsdag 28 oktober met een feestelijke middag in het Nieuwe Instituut. Tussen 15 en 17 uur vertelt academisch directeur Jiska Engelbert wat we gaan doen, laten kunstenaars Roos Groothuizen en Maarten Inghels zien waarom zij camera’s kritisch in hun werk gebruiken, presenteert journalist Rens van de Plas zijn Woeste Grond-onderzoek naar de camera-situatie in Eindhoven, en maken Annet Van Otterloo en mustapha eaisaouiyen duidelijk wie hieraan mee moet doen (spoiler: iedereen!).
En om het feest compleet te maken, kun je van tevoren tussen 13 en 15 meedoen aan een camera-spot-tour, waarin professionele cameraspotters Tom van Arman en Mike de Kreek je meenemen in en rondom Museumpark om verborgen en exotische cctv-parels te ontdekken en te bespreken.
(vragen, opmerkingen, ideeën? bel, mail of reageer vooral, ik ben heel benieuwd)
*en dat ‘we’, dat is een bont consortium van academische onderzoekers, journalisten, burgercollectieven, studenten, ambtenaren, techneuten en andere geïnteresseerden. Meerstemmigheid is de nieuwe autocratie.
Ruha Benjamin at De Dépendance in Arminius. Photocredits: Aad Hoogendoorn
Soms, heel soms, ben je op een avond waarop opeens heel veel duidelijk wordt. Zoals deze maand in Debatpodium Arminius, waar De Dépendance een avond organiseerde met de hoogleraren Ruha Benjamin en Sennay Ghebreab, geleid door Marianne Klerk.
Het ging over het belang van verbeelding, en dan vooral hoe technologie ons daarbij tegenwerkt. Over hoe technologie ons elke keer fopt en ons laat geloven dat ze een geweldige oplossing biedt, terwijl het meestal oude wijn in nieuwe zakken is. Over hoe technologie echokamers creëert waarin we enkel oplossingen verzinnen voor niet-bestaande problemen. Over hoe technologie historische misstanden consolideert en versterkt. En over hoe we moeten stoppen technologie beter te maken, omdat we eerst onszelf beter moeten maken.
Maar het was niet alleen doom and gloom. We hoorden ook hoe we technologie tegen the powers that be kunnen inzetten. Over waarom we niet moeten leeglopen op frustratie en strijd, maar onze kostbare energie moeten inzetten voor het goede. En over waarom we altijd moeten zoeken naar plekken waarin we kunnen blijven spelen en dromen, en ons niet conformeren aan discutabele verwachtingen en eisen.
Zoiets. Dus om dat alles niet te vergeten (want als iets snel wegsijpelt, dan is het inspiratie), achterhaalde ik bij mezelf wat dé tien inzichten waren die ik van anderen hoorde en bij mezelf bemerkte. Het resultaat vind je terug bij Leiden-Delft-Erasmus Centre for BOLD Cities, waar we aan dezelfde zaken werken.
En heb ik iets gemist? Dan hoor ik het heel graag, al was het maar om verder te praten over het geweldige concept van de artificial intelligentsia (hoi Jeff & Elon!).
Ik kende al het concept van over je graf heen regeren. Vanochtend lukte iets nieuws: over mijn graf heen schrijven.
(nee, dit was niet de cover in kwestie, maar deze is te goed om niet vaker te gebruiken – red)
Oftewel: opeens stond mijn naam weer op de voorpagina van AD.nl, vanwege de organisatorische en financiële gatenkaas die het taxivervoer van asielzoekers heet (SO naar GezondheidsZorg Asielzoekers (GZA)).
Begin dit jaar deed ik daar samen met de immer vasthoudende Cyril Rosman onderzoek naar. Ik sprak tientallen bronnen (hoera voor LinkedIn trouwens) en las oneindig veel documenten (het fundament van de overheid, we zouden er de Atlantische oceaan mee kunnen dempen). Maar terwijl alles erop wees hoe het zat, miste nog één ding: Het Grote Bewijs.
Die queeste lag stil toen ik deze zomer vertrok, maar door een onfortuinlijke (of opzettelijke, je weet het nooit) openbaarmaking van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) bij een WOO-verzoek (met dank aan Ariën Prins, onthoud die naam), ging die bal toch weer rollen. Cyril wist alle info die we al hadden verzameld prachtig terug te brengen tot een hallucinant verhaal over spookritten, gegevensmisbruik, boodschappenritjes en bevallingen op een snelweg.
(en nee, dat was het qua back log van onderzoeksverhalen bij het AD, das Spiel ist aus, doei!)
Allemaal leuk en aardig dat digitalisering op steeds meer plekken opduikt, maar stellen we wel voldoende kritische vragen bij al die slimme camera’s, overheidsalgoritmen, datagenererende deelmobiliteit en u- en dystopische smart cities? Welke vragen zijn überhaupt het waard om te stellen? En waarom is hier zo weinig aandacht voor?
Precies daarnaar doet het Leiden-Delft-Erasmus Centre for Bold Cities onderzoek. En sinds begin dit jaar probeer ik bij hen de werelden van academisch onderzoek en maatschappelijke realiteit via onderzoeksjournalistiek met elkaar te verbinden.
Denk aan een podcast over waarom er zo weinig kritische aandacht is voor digitalisering, of een journalistiek citizen science-project om zoveel mogelijk sensoren in de publieke ruimte te verzamelen. Maar ik maak ook datawandelingen om met betrokkenen in gesprek te gaan over de voor- en nadelen van digitalisering in de publieke ruimte, en ik help mijn collega’s om hun slimme onderzoek te vertalen naar begrijpelijke verhalen.
En ja, nu ben ik een onderzoeksjournalist die niet bij een medium werkt. Per onderzoek kijk ik dus met welk medium ik samen kan optrekken. Gelukkig werk ik samen met Jiska Engelbert, Arthur De Jaeger en Merlina Slotboom, plus het enorme netwerk dat om deze club heen zit, dus het komt goed. Hoop ik.
Benieuwd geraakt? Of heb je een idee? Ik hoor het graag!
Heel, héél af en toe volg ik een cursus filosofie, liefst bij Centre Erasme. Dus toen ik gewezen werd op het bestaan van stoïcijns-metal-filosoof Dennis de Gruijter, wilde ik niets liever dan hem in mijn radioprogramma krijgen. En zo geschiedde. Inclusief zijn dochter!
Vanochtend, op weg naar mijn werkplek, luisterde ik de podcast terug. Dit is volgens mij wel waarvoor ik al zeven jaar dit doe. Dennis legt absurd helder uit wat stoïcijnse filosofie is, plaatst het in het grotere kader van humanisme, hedonisme, satanisme en nihilisme, licht toe hoe filosofie kan zorgen voor een goed/beter leven, vertelt geweldige anekdotes, en neemt toffe platen mee die dit alles illustreren. Plus: zijn dochter.
Dus vol goede moed ga ik in 2025 jaargang 8 in van Dood & Verderf. Ik wil daarin heel graag iets doen met de rol van metal bij uitvaarten, de beste (en slechtste) metaldocu’s, het literaire aspect van metalteksten, en een overzichtswerk van de aller-, aller-, állerslechtste covers die metalbands maakten van ‘normale’ platen. Plus alles waar ik nog niet aan heb gedacht. Alle suggesties wie ik daarvoor moet hebben, hoor ik graag.
Maar nu eerst de editie met Dennis. Luisteren kan via de website of direct via Spotify.