De Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling, waar ik jaren werkte als adjunct-hoofdredacteur van Gebiedsontwikkeling.nu, vroeg me om een column voor te dragen tijdens haar zomercongres in Delft. De opdracht: reflecteer op het door hoogleraar Co Verdaas aangekondigde plan voor een nieuwe planningsdoctrine, zodat we Nederland van het slot krijgen. Het resultaat vind je hieronder.
De vijf dictaten van het Verdaasisme
We zitten vast in het moeras van onze eigen makelij.
Dat hoorden we vanochtend van hoogleraar gebiedsontwikkeling Co Verdaas. We zitten vast in een moeras waarin we struikelen over zelfverzonnen regels, stikken in conflicterende ambities, vastlopen op kortzichtigheid, verdrinken in eigenbelang, en verblind raken door onhaalbare ambities.
Het moeras van gebiedsontwikkeling. Weer eens wat anders dan het rompertje of de badkuip.
En we willen eruit. Natuurlijk willen we eruit. Anders waren we hier vandaag niet, toch?
Het lastige is alleen dat we geen Baron van Munchhausen zijn, die zichzelf en zijn paard uit het moeras kon redden door zich aan zijn eigen haren omhoog te trekken.
Nee, wij bevinden ons in een moeras van systemisch falen. En systemisch falen, dat los je niet op door het systeem nog verder te optimaliseren. De Titanic ging ook niet minder lek door er een extra strijkorkest bij te zetten. Was het maar zo’n feest. We hebben dus geen béter moeras nodig. Dat moeras moet gewoon gedempt worden. Drain the swamp!
Nou zou je zeggen dat Co Verdaas met zijn Dutch Planning Doctrine ook wel een handleiding aanlevert hoe dat precies moet, het moeras dempen. Maar nee. Geen dictaat te ontdekken in zijn doctrine. Jammer.
Laat ik daarom, als paardenfluisteraar van de gebiedsontwikkeling, een voorzet geven voor zulke dictaten. Met gepaste trots presenteer ik hier, vandaag, op deze feestelijke dag, het manifest van het Verdaasime.
Ja, het Verdaasisme. Een ideologie voor gebiedsontwikkeling in de 21e eeuw, met daarin de beste ideeën uit het Stalinisme, Maoisme, Democratisme, Kolonialisme en Trumpisme, vertaald naar wat Nederland nodig heeft. En dat alles aan de hand van vijf vrolijke dictaten. Dat kan niet verkeerd gaan.
1: uit het Stalinisme: goelags voor geniepige gebiedsontwikkelaars
We moeten af van al die tegen- en vooruitstribbelende gebiedsontwikkelaars, die net doen alsof ze meewerken, maar ondertussen vooral de status quo proberen te behouden. Wie niet meewerkt aan het Verdaasisme, of sterker nog, het ondermijnt, die vertrekt voor de oneindige lengte van één mislukt participatieproject naar een werk- en heropvoedingskamp. In Almere. Onder leiding van kampcommandant Friso de Zeeuw. Knappe gebiedsontwikkelaar die het dan nog in diens hoofd haalt van het Verdaasisme af te wijken.
2: uit het Maoisme: vijftig-jaren-plannen
Al jaren en jaren lopen we te steggelen over groen vs stad, sociaal vs vrij, beton vs hout, markt vs overheid en corporatie vs particulier. Dat moet beter. En dat kan ook beter. We gaan gewoon werken met een planeconomie. Hierin dicteren Co Verdaas, geholpen door hoogleraar en zelfverklaard kathedralen-bouwer Peter Pelzer, wat er de komende vijftig jaar moet gebeuren. Alle democratische debatten eruit, alle eisen van hogerhand erin. Wie de doelstellingen haalt, mag in de volgende periode verder met goedbetaalde klussen. En wie faalt, moet zich melden. In Almere. Bij Friso de Zeeuw.
3: uit het democratisme: de gebiedsontwikkeling van Thorbecke
Heel fijn dat Thorbecke al bijna twee eeuwen zijn eigen huis heeft. Maar in het Verdaasisme krijgt het vastgoed van deze aartsliberaal eindelijk een flinke upgrade: de gebiedsontwikkeling van Thorbecke. Op dit terrein ligt de scheiding der ontwikkelaars vast: de plannende, de bouwende en de regelgevende macht. Uitnodigingsplanologie, pps’en, triple helixen: we stoppen subiet met al die grensoverschrijdende activiteiten, en focussen ons puur op onze eigen silo. Eigenlijk dus zoals we altijd al werkten, maar in het Verdaasisme mag het eindelijk echt.
4: uit het kolonialisme: Supersize Nederland
Kijk, als we echt drie keer zoveel land nodig hebben om alle functies in Nederland uit te voeren, waarom nemen we er dan niet gewoon drie keer zoveel land bij? België hoort historisch bij ons, Duitsland hebben we wat historische rekeningen mee te vereffenen, en Denemarken is goed beschouwd weinig meer dan Amsterdam-Noord. En waarom polderen we eigenlijk niet gewoon de hele Noordzee in?
5: uit het Trumpisme: mensenheffingen
Ja, er zijn te weinig woningen voor het aantal mensen dat in Nederland woont. Maar je kunt ook zeggen: er zijn te veel mensen voor het aantal woningen dat in Nederland staat. Daarom starten we, in de beste traditie van het Trumpisme, met mensenheffingen. Prima als mensen onze kant opkomen, maar dan moet het land waar ze vandaan komen wel een enorm tarief per persoon betalen. Mochten er dan nog steeds mensen hierheen komen, dan kunnen we van het geld dat dat oplevert prima die ontbrekende miljoen huizen bouwen. En met het huidige politiek-rechtse kabinet lijkt me dit geen probleem om door de kamer te krijgen.
De alternatieve oplossing is trouwens mensenopheffingen, maar dat ligt politiek wat gevoeliger.
===
Ik kan me voorstellen dat deze dictaten van het Verdaasisme u net iets te ver gaan. Gelukkig is er ook een alternatief. De nieuwe missie van de Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling is, en ik citeer, ‘het bevorderen van kennis en instrumenten voor een professionele, reflectieve gebiedsontwikkelingspraktijk gericht op (de ontwikkeling van) een duurzame gebouwde omgeving en een vitale verbinding tussen wetenschap, beleid en praktijk’.
Ja, dat klinkt een stuk minder aantrekkelijk dan goelags in Almere, de inpoldering van de Noordzee of het opheffen van mensen. Maar mogelijk levert het wel betere resultaten op om te ontsnappen aan het moeras waarin we ons bevinden.
En werkt dat niet, dan kunnen we er altijd nog voor kiezen om over drie jaar massaal op Co Verdaas te stemmen en de dictaten van het Verdaasisme in werking te laten treden. Co Verdaas als verlichte dictator van de gebiedsontwikkeling. What could possibly go wrong?