Auteur: Inge

Inge Janse (1981) is geboren en getogen in Nieuw-Lekkerland, studeerde Nederlands & taalwetenschap en woont in Delfshaven.

chemie-magazine-cin-meldingen-header

Bedrijfsleven enthousiast over CIN-meldsysteem: Rotterdam geeft goede voorbeeld

chemie-magazine-cin-meldingen-kopSoms begin je aan een verhaal en blijkt je insteek helemaal niet te kloppen. Dat gebeurde toen ik een analyse maakte van de zogeheten CIN-meldingen in het Rotterdamse havengebied. Want waar ik dacht te kunnen achterhalen welke bedrijven het vaakst incidenten kennen, eindigde ik met de conclusie dat Rotterdam misschien wel ’s werelds beste veiligheidssysteem voor de industrie heeft. Het resultaat verscheen in Chemie Magazine, het maandblad van de Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie.

Lees verder

Erasmus Magazine - logo

Erasmus Magazine: interim eindredacteur

Erasmus Magazine - logoBij Erasmus Magazine, het onafhankelijke journalistieke platform van de Erasmus Universiteit Rotterdam, vervang ik een half jaar de vaste eindredacteur.

Ik verzin voor het papieren maandblad (samen met de redactie) verhalen, instrueer en begeleid schrijvers, coördineer de productie, redigeer artikelen en corrigeer het magazine. Daarnaast schrijf ik artikelen voor het magazine en de website en denk ik mee over journalistieke vernieuwing.

https://issuu.com/erasmusmagazine/docs/em04_preview_v2

Delfshaven Draait Door bij Café Aan Zet

Podcast: hyperlokale talkshow Delfshaven Draait Door

Delfshaven Draait Door bij Café Aan Zet
Delfshaven Draait Door bij Café Aan Zet

Samen met collega-journalist Tara Lewis maakte ik in augustus de vierdelige hyperlokale talkshow Delfshaven Draait Door. Hierin bezoeken we plekken waar het leven van deze Rotterdamse wijk plaatsvindt en waar mensen elkaar ontmoeten. Samen met deze mensen bespreken we in een moordtempo het leven en bieden zo een venster op de wereld door de ogen van de wijk. 

De podcast wordt elke vrijdag gepubliceerd op Vers Beton en Open Rotterdam. Delfshaven Draait Door wordt mede mogelijk gemaakt door het Stimuleringsbudget Lokale Media van de Gebiedscommissie Delfshaven.

Beluister de eerste uitzending vanuit Café Aan Zet, onder meer met cultheld en stamgast Cowboy Jos

Of luister anders naar de laatste uitzending, opgenomen in Sparta-kantine De Bosselaar, inclusief live doelpunten op de achtergrond én de Sparta-mars.

LoRa-apparatuur

LoRa voor industriële dummy’s in de Rotterdamse haven

LoRa-apparatuur
LoRa-apparatuur

Na social media en het Internet of Things is er een nieuwe hype: LoRa. Voor iLightz (een nieuw magazine van het industriële kennisnetwerk iTanks uit Rotterdam en uitgeverij Industrielinqs in Amsterdam) dook ik in de kansen en gevaren van dit nieuwe communicatienetwerk voor de industrie in het Rotterdamse havengebied. Het Havenbedrijf Rotterdam, technologiepartner MCS, automatiseerder Accenture en Rotterdam Internet Exchange vertellen alles wat je moet weten.  Lees verder

De Waarheid - platte aarde

Nieuwe Revu: wekelijkse vragenrubriek De Waarheid

De Waarheid - platte aarde
De Waarheid – platte aarde

Voor het weekblad Nieuwe Revu beantwoord ik wekelijks alle vragen, dilemma’s en hersenspinsels van de lezers. Onder de noemer De Waarheid zoek ik alles uit, variërend van hoe groot de kans is dat de aarde plat is (vrij klein) en hoe de melkpoedermaffia werkt (via Marktplaats) tot hoe je het snelst dronken kan worden (niets eten, warm bier) en het beste een trio kan scoren (vrij makkelijk). 

Alle vragen en antwoorden vind je ook op www.hetisdewaarheid.nl. Je kunt ook automatisch de nieuwste vragen en antwoorden ontvangen via de wekelijkse nieuwsbrief.

Petrochem-overnames

Fuseren slim? “Van veel overnames zakt je broek af”

Petrochem-overnamesHet is nieuws dat de chemische wereld even doet trillen op zijn grondvesten: twee van de grootste namen, Dow en DuPont, zijn van plan te fuseren. Voor het vakblad Petrochem ging ik in gesprek met drie experts over nut en noodzaak van fusies en overnames. Al snel blijkt dat het vaak niet werkt, en dat de sporadische successen meer geluk dan wijsheid zijn. 

Lees verder

big data-model

Mini-college voor Studio VVD: introductie big data in 9 stappen

big data-model
big data-model

Voor Studio VVD, het opleidingstraject voor young professionals van deze partij, gaf ik een mini-college over big data. Aan de hand van 9 stappen legde ik uit wat big data is, welke mogelijkheden het biedt voor politieke partijen en hoe je ermee aan de slag kunt gaan. De presentatie vind je hieronder.

nrc-technologie-muziek-bigdata

NRC Technologie: big data ontdekt je nieuwe favoriete band

nrc-technologie-muziek-bigdata
Afbeelding: Tomas Schats

Voor de technologie-pagina’s van NRC zocht ik uit hoe muziekdiensten als Spotify en Deezer big data inzetten om je nieuwe muziek te laten ontdekken. Dat was een feest, want ik hou enorm van muziek én technologie. Ik sprak zowel met muziekdiensten als muziekjournalisten om de verhouding tussen mens en machine in kaart te brengen én de lezer te helpen om zijn volgende favoriete artiest te spotten.

Niet wéér Elton John

Online muziekdiensten Luister je al jaren dezelfde muziek? Spotify, Apple Music en Google Play verbreden je muziekhorizon op basis van je luistergedrag. Toch blijven tips van mensen cruciaal.

nrc-technologie-muziek-bigdata
Afbeelding: Tomas Schats

“Omdat je naar Rod Stewart hebt geluisterd: luister ook naar Elton John.” Zomaar een suggestie die fervente Stewart-fans krijgen in Spotify. Deze online muziekdienst, maar ook zijn concurrenten Apple Music, Google Music en Deezer, weten namelijk dat mensen steeds minder nieuwe muziek luisteren naarmate ze ouder worden (zie kader). Toch willen zij u ertoe verleiden nieuwe bands uit te proberen. Want, zo is de gedachte: hoe meer muziek u via ons luistert, hoe groter de kans dat u een betalende abonnee wordt én blijft.

Voor dat doel zetten deze online muziekstations steeds grotere en geavanceerde wapens in die gevoed worden door big data. Betekent dit het einde van mensen die mixtapes voor hun vrienden maken? Een rondgang langs zowel muziekdiensten als experts laat het tegendeel zien: de mens blijft cruciaal bij het geven van muzieksuggesties.

Ontdekkingstocht

Beginnend bij het begin: hoe krijgt u muziektips van een computer? Diensten als Spotify, Apple Music, Google Music en Deezer werken grofweg volgens hetzelfde basisprincipe. Stel: u bent fan van Rod Stewart. Muziekprogramma’s weten uit hun luisterdata van miljoenen gebruikers dat de gemiddelde Stewart-fan óók vaak luistert naar Elton John. Doet u dat nog niet, dan is de kans groot dat het een prima muziektip is.

Om toch onderscheidend te zijn, gooit elke dienst zijn eigen saus over deze kale benadering. In Apple Music (37 miljoen nummers) geven muziekjournalisten suggesties, gebaseerd op uw luistergedrag. Daarnaast biedt het met Beats 1 een ‘ouderwets’ radiostation waar iedereen dezelfde platen hoort, uitgezocht en gepresenteerd door muziekjournalisten. Ook Google Music (30 miljoen nummers) zet experts in om tips te geven aan de hand van uw luistergedrag, maar houdt daarbij rekening met het uur van de dag en of u aan het ontbijt zit, werkt of een boek leest.

Spotify’s (30 miljoen muzieknummers) belangrijkste wapen is de persoonlijke en wekelijks bijgewerkte afspeellijst ‘Discover Weekly’, vertelt Matthew Ogle. De 36-jarige Brit werkt vanuit het hoofdkantoor in New York en is het grote brein achter alle muziektips van de dienst. Hij omschrijft de playlist als ‘een mixtape van twee uur die voelt alsof een vriend hem gemaakt heeft’. Omdat de lijst uit slechts dertig nummers bestaat die redelijk goed bij elkaar passen, hoopt Ogle dat mensen de ontdekkingstocht aandurven.

Kil en afstandelijk

Toch kan zoveel nieuwe muziek nog steeds beangstigend zijn. Lachend vertelt Ogle dat een bug dit probleem verhelpt. “Door een fout in het algoritme kwam er per ongeluk muziek in Discover Weekly die je al kende. Ik zei gelijk: dat moeten we repareren. Maar luisteraars vonden dat niet fijn. Als je niets herkent, dan vertrouw je de lijst ook niet. We hebben die bug daarom weer teruggezet.” Zo blijkt maar weer: zelfs doordat hij fouten maakt, blijft de mens cruciaal voor het geven van goede muziektips.

Nu klinkt dit allemaal erg kil en afstandelijk, computers die ons muziektips geven. Ogle ontkracht dat graag. “Onze adviezen worden gedreven door data, maar 100 procent gevoed door mensen. Discover Weekly kijkt naar 2 miljard door mensen gemaakte playlists en bepaalt zo welke platen bij jou passen.” Bovendien zet Spotify, net als zijn concurrenten, zo’n veertig experts in die muziektips geven via wekelijks bijgewerkte playlists, variërend van balkanbeats tot snoeiharde metal.

Het Franse Deezer (35 miljoen muzieknummers) is niettemin nóg menselijker in zijn tips, claimt Benelux-directeur Fabrizio Gentile (42). Het bedrijf heeft wereldwijd namelijk vijftig curatoren in dienst om de technologie te ondersteunen bij het geven van muzieksuggesties. Hierbij zorgt big data ervoor dat elke luisteraar in een categorie valt, waarna experts gerichte adviezen aan die groep geven. In Amsterdam zitten bijvoorbeeld twee redacteuren die lokale trends (zowel regionale bands als culturele fenomenen) vertalen naar muziektips en afspeellijsten. “We wisten vanaf het begin dat we niet terug kunnen vallen op technologie alleen. Menselijke curatoren helpen luisteraars om buiten hun normale comfort zone te komen.”

Vertrouw op smaak

Kenners van vlees en bloed blijven dus onontbeerlijk voor software om goede muziektips te geven. Maar hoe denken die kenners zelf over de waarde van digitale suggesties? René Passet (49), goed voor bijna 25 jaar journalistieke ervaring bij onder meer Oor, spot de nieuwste artiesten vaak via (fysieke en online) platenwinkels, muziekblogs en online radiostations. Geautomatiseerde tools spelen voor hem amper een rol van betekenis. “Ik vertrouw meer op de smaak van curatoren of eigenaars van platenwinkels dan op een algoritme. Spotify raadt me vooral artiesten aan die allang in mijn platenbak staan.”

Wat hij wel belangrijk vindt, is dat mens en machine samen optrekken om de overvloed aan muziek in te dammen. “Er komt tegenwoordig zoveel muziek uit! Het is daarom steeds belangrijker dat iets of iemand ons wegwijs maakt. Of dat nou software of een curator is: we hebben hulp nodig.”

Voortdurend nieuwe muziek

Hij krijgt daarin bijval van de 35-jarige Atze de Vrieze, sinds 2006 muziekredacteur bij de VPRO. Nee, zelf muziek ontdekken doet de 3voor12-redacteur vooral via festivals (zoals Eurosonic en Le Guess Who?), zijn collega-journalisten en muzieksites als Pitchfork en Stereogum. Voor hem zijn algoritmes daarom van minder waarde. “Ik loop vaak iets voor de muziek uit. De platen die ik nu luister, worden meestal pas later door Spotify getipt.”

Maar toch gelooft hij heilig in de toegevoegde waarde van machines om muziek te ontdekken. Door diensten als Spotify is muziek namelijk veel toegankelijker geworden. “Tegenwoordig luister je het ene moment naar Oneohtrix Point Never en het andere moment naar Justin Bieber. De toegankelijkheid van muziek en slimme algoritmes zorgen dat dit veel sneller gebeurt. Alleen de oude garde moet daar nog aan wennen.”

Voorlopers worden dus weinig wijzer van digitale muziektips. Wel zien zij geautomatiseerde aanbevelingen als een cruciaal instrument om het grote publiek te helpen kaf van koren te scheiden – én eindelijk eens iets anders te luisteren dan Rod Stewart.

Mannen winnen, kinderen zijn funest
Om te bepalen hoe lang we nieuwe muziek blijven ontdekken, keken de onderzoekers in april 2015 naar de luisterdata van Spotify, ‘s werelds meest populaire dienst voor het online luisteren naar muziek. Wat bleek: vanaf ons 13e levensjaar starten we met het luisteren naar de bekende radiohits, waarna we onze muzieksmaak ontwikkelen en artiesten gaan beluisteren die minder gangbaar zijn. Dat proces gaat tijdens de puberteit in een moordtempo, vlakt vervolgens af in snelheid, en stagneert vrijwel volledig rond het 33e levensjaar. Die vertraging treedt vier jaar eerder in als er voor die leeftijd al kinderen in het spel komen. Vrijgezellen houden de race om alles bij te houden en nieuwe bands te ontdekken het langst vol, terwijl mannen vaker ‘experimentele’ muziek luisteren dan vrouwen. Soortgelijk onderzoek uit begin 2014 bevestigt dit beeld: mensen tussen de 25 en 34 luisteren twee keer zo lang en naar twee keer zoveel artiesten als luisteraars van 65 of ouder.

2getthere in Abu Dhabi

Nederland ideaal voor zelfrijdende auto

2getthere in Abu DhabiHet Nederlandse bedrijfsleven kan stevig profiteren van de opkomst van de zelfrijdende auto. Dat concludeerde ik eind 2015 aan de hand van gesprekken met betrokken voor het vakblad PT Industrieel Management. Belangenverenigingen Automotive NL en Astrin leggen de kansen uit, terwijl 2getthere laat zien wat er al kan.

Nederland ideaal voor zelfrijdende auto

Wereldspelers als Google, Apple en Tesla zijn druk bezig met de ontwikkeling van zelfrijdende auto’s. Dat is goed nieuws voor de Nederlandse maakindustrie, want zowel de bedrijven als het land verkeren in een prima positie om hiervan te profiteren.

Autoliefhebbers moesten even met de ogen knipperen toen zij in oktober op YouTube de nieuwe video zagen van Tesla, de fabrikant van elektrische auto’s. Hun Model S kon al automatisch inparkeren, maar een nieuwe software-update maakt het ook mogelijk dat de boordcomputer – tot grote angst van de gefilmde chauffeur – het stuur uit handen neemt en zelf van baan wisselt. Ook Google en Apple zitten niet stil. Van de eerste zijn al langer beelden bekend van een soort Mars-auto die mensen autonoom vervoert, terwijl de tweede rustig heeft laten lekken dat het aan zijn eigen zelfrijdende auto werkt.

Sensoren en algoritmes

Een rondgang langs de industrie leert dat ook het Nederlandse bedrijfsleven hier prima van kan profiteren, mits het tijdig inspeelt op deze onvermijdelijke toekomst. AutomotiveNL, de belangenvereniging voor zo’n 160 Nederlandse automotive-bedrijven, ziet bijvoorbeeld een groot potentieel voor zelfrijdende auto’s. Dat vertelt beleidsmedewerker Bram Hendrix, verantwoordelijk voor ‘smart mobility’. Want hoewel we hier geen partijen hebben die deze auto’s van A tot Z bouwen, zijn veel Nederlandse bedrijven wel essentiële toeleveranciers.

“We zijn vooral goed in hoogwaardige onderdelen”, legt Hendrix uit. “NXP is bijvoorbeeld de mondiale leider in de productie van de benodigde chips voor zelfrijdende auto’s.” Ook de kaartsoftware, cruciaal om een autonome auto op de weg te houden, komt met een partij als TomTom vaak uit Nederland, terwijl bedrijven als V-Tron (Deventer), Sioux Embedded Systems (Eindhoven) en Technolution (Gouda) de benodigde interfaces maken om alle informatie door te geven aan de bestuurder. Verder zijn sensoren van groot belang, bijvoorbeeld om auto’s binnen de lijnen van de weg te houden. “Het gaat dus veel om algoritmes. Ook daar heeft Nederland experts voor in huis, variërend van mkb’ers als Sygnify Solutions tot TNO en de TU’s in Eindhoven en Delft.”

Technische snufjes

Hendrix juicht de ontwikkeling van de zelfrijdende auto toe. Ruim 90 procent van de ongevallen gebeurt namelijk door menselijk falen. “Zelfrijdende auto’s kunnen levens besparen”, stelt hij. Maar er zijn meer voordelen. Als auto’s slimmer worden en beter weten wat er om hen heen gebeurt, kun je ook de doorstroming verbeteren. “Als tien auto’s voor je opeens iemand afremt, kan jouw auto alvast vaart minderen.” Dat is mogelijk via zogeheten coöperatief rijden, waarbij auto’s onderling contact hebben via mobiel internet of een speciaal domein in het WiFi-spectrum.

Ook het milieu, de portemonnee én je agenda varen wel bij slimme auto’s. Bedrijven als Imtech, Siemens en Vialis werken bijvoorbeeld aan een systeem om je smart car te verbinden met verkeerslichten die je auto informeren over de juiste snelheid om groen te halen. Bovendien rijden slimme auto’s geleidelijker dan handmatig bestuurde auto’s, waardoor er minder file-veroorzakende schokgolven ontstaan. Tel je het effect van al die technische snufjes bij elkaar op, dan neemt het benzineverbruik in de stad al snel met 10 tot 15 procent af.

2getthere in Abu Dhabi
2getthere in Abu Dhabi

iPad op wielen

Natuurlijk zijn er ook nog wel de nodige hobbels te nemen. De techniek moet nog uitentreuren getest worden om problemen te voorkomen. Ook juridisch zitten er nog wat gaten in de weg. Momenteel verbiedt de Nederlandse wetgeving bijvoorbeeld zelfrijdende auto’s, weet Hendrix. “De mens moet ten alle tijden de baas zijn over het stuur dan wel de teugels. Dat maakt gelijk duidelijk hoe oud die wet al is.”

Ondanks die verouderde wetgeving is Nederland momenteel een belangrijk testland, zoals op de A270 tussen Eindhoven en de Automotive Campus in Helmond. Ook heeft de overheid een project in Gelderland van 3,5 miljoen euro. Volgend jaar rijden tussen het treinstation Ede en de Universiteit van Wageningen twee zelfstandige voertuigen, dus zonder bestuurder, heen en weer, elk goed voor acht personen. “Maar de overheid richt zich vooral op slimme diensten”, concludeert Hendrix. “Het gaat nu vooral om ‘connected zijn’ en coöperatief rijden. Zelfrijdende auto’s komen daarna pas.”

En hoe de toekomst er ook uit moge zien: het staat in ieder geval vast dat er steeds meer techniek in de auto komt. “Een moderne auto heeft tweehonderd keer zoveel software en rekenkracht aan boord dan een Boeing. Een auto is gewoon een iPad op wielen. Ontwikkel je dus nu een techniek die de auto verder helpt, dan kan die over heel de wereld uitgerold worden, variërend van sensoren en chips tot kaarten en interfaces.”

Grote dilemma’s

Ook de toeleveranciers van de Nederlandse verkeersindustrie, een belangrijke sector voor de ontwikkeling van zelfrijdende auto’s, zijn druk in de weer met het fenomeen via de broodnodige technologie, componenten (zoals kabels, leidingen en verlichtingsarmaturen) en system integrators die nodig zijn om de volgende stap te zetten. De spreekbuis voor deze sector is Astrin, een branchevereniging van FME. Volgens haar directeur, Gertjan Eg, zetten de automobielindustrie en haar leveranciers vooral in op de doorontwikkeling van wat er al is, dus toenemende autonomie van de auto. Leden van Astrin focussen zich daarom op de omgeving waar de auto rijdt. “Want pas je de infrastructuur niet aan, dan komt de zelfrijdende auto in een nog grotere file. Vooruitgang ontstaat alleen als de auto goed samenwerkt met zijn omgeving.”

Wel moeten er nog twee grote dilemma’s die opgelost worden. Ten eerste: willen automobilisten wel betalen om via datadiensten sneller en veiliger van A naar B te komen? En ten tweede: welke veiligheidsrisico’s neemt zo’n netwerk van communicerende auto’s en infrastructuur met zich mee? “Du moment dat een nieuwe technologie de indruk geeft dat de veiligheid minder wordt, werkt het averechts. We moeten er daarom alles aan doen om dat te voorkomen.”

Hoge vaart

Volgens de Astrin-directeur gaan de toeleveranciers gegarandeerd merken dat mobiliteit verandert. “Partijen die erin geloven, steken er al heel veel tijd en geld in.” Eg drukt de maakindustrie dan ook op het hart om goed na te denken over welke kansen deze ontwikkeling biedt. “Hoe de business zich ontwikkelt is nog heel erg onzeker. Maar er liggen zeker kansen.” Hij wijst bijvoorbeeld op de applicatie die de auto laat praten met zijn omgeving. Wordt dat de smartphone die mensen toch al bij zich hebben? Een TomTom-achtig kastje dat je in de auto neerzet? Of gaan autobouwers de benodigde apparatuur standaard inbouwen? “Het is dus maar net hoe snel en slim je hierop inspeelt.”

Klinkt aantrekkelijk, maar tegelijkertijd benadrukt Eg dat je niet zomaar aanhaakt bij wat er al gebeurt. “Realiseer je goed dat je op een trein springt die met hoge vaart voortdendert, veel sneller dan dat de meeste bedrijven denken. Ieder bedrijf moet zelf kiezen wanneer het instapt, maar wacht je nog twee jaar, dan ben je misschien al te laat.”

Bij 2getthere rijden ze al

Een Nederlands bedrijf dat al jaren actief is in de markt voor zelfrijdende voertuigen is 2getthere uit Utrecht. De club ontwerpt voertuigen (die gebouwd worden door Benteler Engineering Services in Helmond), programmeert de virtuele bestuurder en bouwt de software die de hele vloot in de gaten houdt. Maar waar Google, Apple en Tesla mikken op autonome auto’s die op de bestaande weg rijden, maakt 2getthere volledige transportsystemen met daarin zelfrijdende voertuigen die de complete weg voor zichzelf hebben. Ja, er zijn oversteekplaatsen voor de passagiers, maar in principe is de vloot van 2getthere de enige gebruiker.

“Wij maken dus OV-systemen met daarin een vloot aan zelfrijdende voertuigen”, vertelt Sjoerd van der Zwaan, Chief Technology Officer en verantwoordelijk voor de technologische toekomstplannen van het dertigkoppige bedrijf. “Onze focus ligt daarbij op de last mile, dus de afstand van een trein- of busstation naar de bestemming.”

2getthere in Nederland
2getthere in Nederland

99,9 procent

2getthere heeft daar twee methodes voor: group rapid transport en personal rapid transport. Het eerste systeem draait sinds 2006 in Rotterdam, waar zes zelfsturende bussen mensen tussen het metrostation Kralingse Zoom, het bedrijventerrein Rivium en de tussenliggende vinex-locatie vervoeren. “Elke bus kan 24 mensen vervoeren op een traject van 1,8 kilometer. In de spits hoef je daarbij nooit langer dan 2,5 minuten te wachten. Zie het maar als een horizontale lift die per dag 2500 mensen vervoert.”

Met Personal rapid transport, de andere variant, wordt momenteel geëxperimenteerd in Masdar City, de stad van de toekomst in het emiraat Abu Dhabi. “Daar hebben wij een transportsysteem gebouwd met daarin robot-taxi’s die mensen van station A naar B vervoeren. Er staat nu een netwerk van twee stations en tien voertuigen. Gaat dat door, dan komen daar honderden zo niet duizenden van deze slimme, autonome taxi’s rijden.” 2getthere is enthousiast over de kansen, want sinds 2010 heeft zijn systeem al meer dan een miljoen mensen vervoerd bij een beschikbaarheid van 99,9 procent.

Het duurt nog wel even

Dat het bedrijf al zo ver is, is omdat zijn voertuigen nauwelijks rekening hoeven te houden met andere weggebruikers. De slimme bussen en taxi’s weten van elkaar waar ze zijn en de route is van A tot Z bekend. Als er iets onverwachts gebeurt, dan kan het voertuig daar via zijn vele sensoren eenvoudig een oplossing voor verzinnen. Daarmee zijn de 2getthere-systemen een stuk flexibeler en slimmer dan bijvoorbeeld treinen of metro’s. “Zo kun je in de software de route aanpassen. Ook kunnen de voertuigen om zich heen kijken en anticiperen op veranderingen. Daardoor kun je dit type transport veel makkelijker kwijt in de bestaande omgeving.”

Veel angst voor concurrentie door de autonome auto’s van Google, Tesla en Apple heeft de CTO niet. “Niet alleen de wetgeving moet nog aangepast worden. Ook het aantal mogelijke scenario’s explodeert, zoals bij een gat in de weg of een verkeersagent. Bovendien komen die autonome auto’s in dezelfde file als gewone auto’s, dus dat probleem blijft.” En dan zijn er nog de ethische dilemma’s die autonome auto’s moeten oplossen. Wat moet zo’n auto bijvoorbeeld doen bij een incident, waarbij de auto óf doorrijdt en tien mensen vermoordt óf zichzelf in de muur ramt en de bestuurder vermoordt? Van der Zwaan wil maar zeggen: “Het duurt nog wel even voordat de periode van de zelfrijdende auto’s is aangebroken.”