Bij Erasmus Magazine, het onafhankelijke journalistieke platform van de Erasmus Universiteit Rotterdam, vervang ik een half jaar de vaste eindredacteur.
Ik verzin voor het papieren maandblad (samen met de redactie) verhalen, instrueer en begeleid schrijvers, coördineer de productie, redigeer artikelen en corrigeer het magazine. Daarnaast schrijf ik artikelen voor het magazine en de website en denk ik mee over journalistieke vernieuwing.
Na social media en het Internet of Things is er een nieuwe hype: LoRa. Voor iLightz (een nieuw magazine van het industriële kennisnetwerk iTanks uit Rotterdam en uitgeverij Industrielinqs in Amsterdam) dook ik in de kansen en gevaren van dit nieuwe communicatienetwerk voor de industrie in het Rotterdamse havengebied. Het Havenbedrijf Rotterdam, technologiepartner MCS, automatiseerder Accenture en Rotterdam Internet Exchange vertellen alles wat je moet weten. Lees verder
Voor het weekblad Nieuwe Revu beantwoord ik wekelijks alle vragen, dilemma’s en hersenspinsels van de lezers. Onder de noemer De Waarheid zoek ik alles uit, variërend van hoe groot de kans is dat de aarde plat is (vrij klein) en hoe de melkpoedermaffia werkt (via Marktplaats) tot hoe je het snelst dronken kan worden (niets eten, warm bier) en het beste een trio kan scoren (vrij makkelijk).
Alle vragen en antwoorden vind je ook op www.hetisdewaarheid.nl. Je kunt ook automatisch de nieuwste vragen en antwoorden ontvangen via de wekelijkse nieuwsbrief.
Het is nieuws dat de chemische wereld even doet trillen op zijn grondvesten: twee van de grootste namen, Dow en DuPont, zijn van plan te fuseren. Voor het vakblad Petrochem ging ik in gesprek met drie experts over nut en noodzaak van fusies en overnames. Al snel blijkt dat het vaak niet werkt, en dat de sporadische successen meer geluk dan wijsheid zijn.
Voor de technologie-pagina’s van NRC zocht ik uit hoe muziekdiensten als Spotify en Deezer big data inzetten om je nieuwe muziek te laten ontdekken. Dat was een feest, want ik hou enorm van muziek én technologie. Ik sprak zowel met muziekdiensten als muziekjournalisten om de verhouding tussen mens en machine in kaart te brengen én de lezer te helpen om zijn volgende favoriete artiest te spotten.
Online muziekdiensten Luister je al jaren dezelfde muziek? Spotify, Apple Music en Google Play verbreden je muziekhorizon op basis van je luistergedrag. Toch blijven tips van mensen cruciaal.
Afbeelding: Tomas Schats
“Omdat je naar Rod Stewart hebt geluisterd: luister ook naar Elton John.” Zomaar een suggestie die fervente Stewart-fans krijgen in Spotify. Deze online muziekdienst, maar ook zijn concurrenten Apple Music, Google Music en Deezer, weten namelijk dat mensen steeds minder nieuwe muziek luisteren naarmate ze ouder worden (zie kader). Toch willen zij u ertoe verleiden nieuwe bands uit te proberen. Want, zo is de gedachte: hoe meer muziek u via ons luistert, hoe groter de kans dat u een betalende abonnee wordt én blijft.
Voor dat doel zetten deze online muziekstations steeds grotere en geavanceerde wapens in die gevoed worden door big data. Betekent dit het einde van mensen die mixtapes voor hun vrienden maken? Een rondgang langs zowel muziekdiensten als experts laat het tegendeel zien: de mens blijft cruciaal bij het geven van muzieksuggesties.
Ontdekkingstocht
Beginnend bij het begin: hoe krijgt u muziektips van een computer? Diensten als Spotify, Apple Music, Google Music en Deezer werken grofweg volgens hetzelfde basisprincipe. Stel: u bent fan van Rod Stewart. Muziekprogramma’s weten uit hun luisterdata van miljoenen gebruikers dat de gemiddelde Stewart-fan óók vaak luistert naar Elton John. Doet u dat nog niet, dan is de kans groot dat het een prima muziektip is.
Om toch onderscheidend te zijn, gooit elke dienst zijn eigen saus over deze kale benadering. In Apple Music (37 miljoen nummers) geven muziekjournalisten suggesties, gebaseerd op uw luistergedrag. Daarnaast biedt het met Beats 1 een ‘ouderwets’ radiostation waar iedereen dezelfde platen hoort, uitgezocht en gepresenteerd door muziekjournalisten. Ook Google Music (30 miljoen nummers) zet experts in om tips te geven aan de hand van uw luistergedrag, maar houdt daarbij rekening met het uur van de dag en of u aan het ontbijt zit, werkt of een boek leest.
Spotify’s (30 miljoen muzieknummers) belangrijkste wapen is de persoonlijke en wekelijks bijgewerkte afspeellijst ‘Discover Weekly’, vertelt Matthew Ogle. De 36-jarige Brit werkt vanuit het hoofdkantoor in New York en is het grote brein achter alle muziektips van de dienst. Hij omschrijft de playlist als ‘een mixtape van twee uur die voelt alsof een vriend hem gemaakt heeft’. Omdat de lijst uit slechts dertig nummers bestaat die redelijk goed bij elkaar passen, hoopt Ogle dat mensen de ontdekkingstocht aandurven.
Kil en afstandelijk
Toch kan zoveel nieuwe muziek nog steeds beangstigend zijn. Lachend vertelt Ogle dat een bug dit probleem verhelpt. “Door een fout in het algoritme kwam er per ongeluk muziek in Discover Weekly die je al kende. Ik zei gelijk: dat moeten we repareren. Maar luisteraars vonden dat niet fijn. Als je niets herkent, dan vertrouw je de lijst ook niet. We hebben die bug daarom weer teruggezet.” Zo blijkt maar weer: zelfs doordat hij fouten maakt, blijft de mens cruciaal voor het geven van goede muziektips.
Nu klinkt dit allemaal erg kil en afstandelijk, computers die ons muziektips geven. Ogle ontkracht dat graag. “Onze adviezen worden gedreven door data, maar 100 procent gevoed door mensen. Discover Weekly kijkt naar 2 miljard door mensen gemaakte playlists en bepaalt zo welke platen bij jou passen.” Bovendien zet Spotify, net als zijn concurrenten, zo’n veertig experts in die muziektips geven via wekelijks bijgewerkte playlists, variërend van balkanbeats tot snoeiharde metal.
Het Franse Deezer (35 miljoen muzieknummers) is niettemin nóg menselijker in zijn tips, claimt Benelux-directeur Fabrizio Gentile (42). Het bedrijf heeft wereldwijd namelijk vijftig curatoren in dienst om de technologie te ondersteunen bij het geven van muzieksuggesties. Hierbij zorgt big data ervoor dat elke luisteraar in een categorie valt, waarna experts gerichte adviezen aan die groep geven. In Amsterdam zitten bijvoorbeeld twee redacteuren die lokale trends (zowel regionale bands als culturele fenomenen) vertalen naar muziektips en afspeellijsten. “We wisten vanaf het begin dat we niet terug kunnen vallen op technologie alleen. Menselijke curatoren helpen luisteraars om buiten hun normale comfort zone te komen.”
Vertrouw op smaak
Kenners van vlees en bloed blijven dus onontbeerlijk voor software om goede muziektips te geven. Maar hoe denken die kenners zelf over de waarde van digitale suggesties? René Passet (49), goed voor bijna 25 jaar journalistieke ervaring bij onder meer Oor, spot de nieuwste artiesten vaak via (fysieke en online) platenwinkels, muziekblogs en online radiostations. Geautomatiseerde tools spelen voor hem amper een rol van betekenis. “Ik vertrouw meer op de smaak van curatoren of eigenaars van platenwinkels dan op een algoritme. Spotify raadt me vooral artiesten aan die allang in mijn platenbak staan.”
Wat hij wel belangrijk vindt, is dat mens en machine samen optrekken om de overvloed aan muziek in te dammen. “Er komt tegenwoordig zoveel muziek uit! Het is daarom steeds belangrijker dat iets of iemand ons wegwijs maakt. Of dat nou software of een curator is: we hebben hulp nodig.”
Voortdurend nieuwe muziek
Hij krijgt daarin bijval van de 35-jarige Atze de Vrieze, sinds 2006 muziekredacteur bij de VPRO. Nee, zelf muziek ontdekken doet de 3voor12-redacteur vooral via festivals (zoals Eurosonic en Le Guess Who?), zijn collega-journalisten en muzieksites als Pitchfork en Stereogum. Voor hem zijn algoritmes daarom van minder waarde. “Ik loop vaak iets voor de muziek uit. De platen die ik nu luister, worden meestal pas later door Spotify getipt.”
Maar toch gelooft hij heilig in de toegevoegde waarde van machines om muziek te ontdekken. Door diensten als Spotify is muziek namelijk veel toegankelijker geworden. “Tegenwoordig luister je het ene moment naar Oneohtrix Point Never en het andere moment naar Justin Bieber. De toegankelijkheid van muziek en slimme algoritmes zorgen dat dit veel sneller gebeurt. Alleen de oude garde moet daar nog aan wennen.”
Voorlopers worden dus weinig wijzer van digitale muziektips. Wel zien zij geautomatiseerde aanbevelingen als een cruciaal instrument om het grote publiek te helpen kaf van koren te scheiden – én eindelijk eens iets anders te luisteren dan Rod Stewart.
Mannen winnen, kinderen zijn funest
Om te bepalen hoe lang we nieuwe muziek blijven ontdekken, keken de onderzoekers in april 2015 naar de luisterdata van Spotify, ‘s werelds meest populaire dienst voor het online luisteren naar muziek. Wat bleek: vanaf ons 13e levensjaar starten we met het luisteren naar de bekende radiohits, waarna we onze muzieksmaak ontwikkelen en artiesten gaan beluisteren die minder gangbaar zijn. Dat proces gaat tijdens de puberteit in een moordtempo, vlakt vervolgens af in snelheid, en stagneert vrijwel volledig rond het 33e levensjaar. Die vertraging treedt vier jaar eerder in als er voor die leeftijd al kinderen in het spel komen. Vrijgezellen houden de race om alles bij te houden en nieuwe bands te ontdekken het langst vol, terwijl mannen vaker ‘experimentele’ muziek luisteren dan vrouwen. Soortgelijk onderzoek uit begin 2014 bevestigt dit beeld: mensen tussen de 25 en 34 luisteren twee keer zo lang en naar twee keer zoveel artiesten als luisteraars van 65 of ouder.
Het Nederlandse bedrijfsleven kan stevig profiteren van de opkomst van de zelfrijdende auto. Dat concludeerde ik eind 2015 aan de hand van gesprekken met betrokken voor het vakblad PT Industrieel Management. Belangenverenigingen Automotive NL en Astrin leggen de kansen uit, terwijl 2getthere laat zien wat er al kan.
Wereldspelers als Google, Apple en Tesla zijn druk bezig met de ontwikkeling van zelfrijdende auto’s. Dat is goed nieuws voor de Nederlandse maakindustrie, want zowel de bedrijven als het land verkeren in een prima positie om hiervan te profiteren.
Autoliefhebbers moesten even met de ogen knipperen toen zij in oktober op YouTube de nieuwe video zagen van Tesla, de fabrikant van elektrische auto’s. Hun Model S kon al automatisch inparkeren, maar een nieuwe software-update maakt het ook mogelijk dat de boordcomputer – tot grote angst van de gefilmde chauffeur – het stuur uit handen neemt en zelf van baan wisselt. Ook Google en Apple zitten niet stil. Van de eerste zijn al langer beelden bekend van een soort Mars-auto die mensen autonoom vervoert, terwijl de tweede rustig heeft laten lekken dat het aan zijn eigen zelfrijdende auto werkt.
Sensoren en algoritmes
Een rondgang langs de industrie leert dat ook het Nederlandse bedrijfsleven hier prima van kan profiteren, mits het tijdig inspeelt op deze onvermijdelijke toekomst. AutomotiveNL, de belangenvereniging voor zo’n 160 Nederlandse automotive-bedrijven, ziet bijvoorbeeld een groot potentieel voor zelfrijdende auto’s. Dat vertelt beleidsmedewerker Bram Hendrix, verantwoordelijk voor ‘smart mobility’. Want hoewel we hier geen partijen hebben die deze auto’s van A tot Z bouwen, zijn veel Nederlandse bedrijven wel essentiële toeleveranciers.
“We zijn vooral goed in hoogwaardige onderdelen”, legt Hendrix uit. “NXP is bijvoorbeeld de mondiale leider in de productie van de benodigde chips voor zelfrijdende auto’s.” Ook de kaartsoftware, cruciaal om een autonome auto op de weg te houden, komt met een partij als TomTom vaak uit Nederland, terwijl bedrijven als V-Tron (Deventer), Sioux Embedded Systems (Eindhoven) en Technolution (Gouda) de benodigde interfaces maken om alle informatie door te geven aan de bestuurder. Verder zijn sensoren van groot belang, bijvoorbeeld om auto’s binnen de lijnen van de weg te houden. “Het gaat dus veel om algoritmes. Ook daar heeft Nederland experts voor in huis, variërend van mkb’ers als Sygnify Solutions tot TNO en de TU’s in Eindhoven en Delft.”
Technische snufjes
Hendrix juicht de ontwikkeling van de zelfrijdende auto toe. Ruim 90 procent van de ongevallen gebeurt namelijk door menselijk falen. “Zelfrijdende auto’s kunnen levens besparen”, stelt hij. Maar er zijn meer voordelen. Als auto’s slimmer worden en beter weten wat er om hen heen gebeurt, kun je ook de doorstroming verbeteren. “Als tien auto’s voor je opeens iemand afremt, kan jouw auto alvast vaart minderen.” Dat is mogelijk via zogeheten coöperatief rijden, waarbij auto’s onderling contact hebben via mobiel internet of een speciaal domein in het WiFi-spectrum.
Ook het milieu, de portemonnee én je agenda varen wel bij slimme auto’s. Bedrijven als Imtech, Siemens en Vialis werken bijvoorbeeld aan een systeem om je smart car te verbinden met verkeerslichten die je auto informeren over de juiste snelheid om groen te halen. Bovendien rijden slimme auto’s geleidelijker dan handmatig bestuurde auto’s, waardoor er minder file-veroorzakende schokgolven ontstaan. Tel je het effect van al die technische snufjes bij elkaar op, dan neemt het benzineverbruik in de stad al snel met 10 tot 15 procent af.
2getthere in Abu Dhabi
iPad op wielen
Natuurlijk zijn er ook nog wel de nodige hobbels te nemen. De techniek moet nog uitentreuren getest worden om problemen te voorkomen. Ook juridisch zitten er nog wat gaten in de weg. Momenteel verbiedt de Nederlandse wetgeving bijvoorbeeld zelfrijdende auto’s, weet Hendrix. “De mens moet ten alle tijden de baas zijn over het stuur dan wel de teugels. Dat maakt gelijk duidelijk hoe oud die wet al is.”
Ondanks die verouderde wetgeving is Nederland momenteel een belangrijk testland, zoals op de A270 tussen Eindhoven en de Automotive Campus in Helmond. Ook heeft de overheid een project in Gelderland van 3,5 miljoen euro. Volgend jaar rijden tussen het treinstation Ede en de Universiteit van Wageningen twee zelfstandige voertuigen, dus zonder bestuurder, heen en weer, elk goed voor acht personen. “Maar de overheid richt zich vooral op slimme diensten”, concludeert Hendrix. “Het gaat nu vooral om ‘connected zijn’ en coöperatief rijden. Zelfrijdende auto’s komen daarna pas.”
En hoe de toekomst er ook uit moge zien: het staat in ieder geval vast dat er steeds meer techniek in de auto komt. “Een moderne auto heeft tweehonderd keer zoveel software en rekenkracht aan boord dan een Boeing. Een auto is gewoon een iPad op wielen. Ontwikkel je dus nu een techniek die de auto verder helpt, dan kan die over heel de wereld uitgerold worden, variërend van sensoren en chips tot kaarten en interfaces.”
Grote dilemma’s
Ook de toeleveranciers van de Nederlandse verkeersindustrie, een belangrijke sector voor de ontwikkeling van zelfrijdende auto’s, zijn druk in de weer met het fenomeen via de broodnodige technologie, componenten (zoals kabels, leidingen en verlichtingsarmaturen) en system integrators die nodig zijn om de volgende stap te zetten. De spreekbuis voor deze sector is Astrin, een branchevereniging van FME. Volgens haar directeur, Gertjan Eg, zetten de automobielindustrie en haar leveranciers vooral in op de doorontwikkeling van wat er al is, dus toenemende autonomie van de auto. Leden van Astrin focussen zich daarom op de omgeving waar de auto rijdt. “Want pas je de infrastructuur niet aan, dan komt de zelfrijdende auto in een nog grotere file. Vooruitgang ontstaat alleen als de auto goed samenwerkt met zijn omgeving.”
Wel moeten er nog twee grote dilemma’s die opgelost worden. Ten eerste: willen automobilisten wel betalen om via datadiensten sneller en veiliger van A naar B te komen? En ten tweede: welke veiligheidsrisico’s neemt zo’n netwerk van communicerende auto’s en infrastructuur met zich mee? “Du moment dat een nieuwe technologie de indruk geeft dat de veiligheid minder wordt, werkt het averechts. We moeten er daarom alles aan doen om dat te voorkomen.”
Hoge vaart
Volgens de Astrin-directeur gaan de toeleveranciers gegarandeerd merken dat mobiliteit verandert. “Partijen die erin geloven, steken er al heel veel tijd en geld in.” Eg drukt de maakindustrie dan ook op het hart om goed na te denken over welke kansen deze ontwikkeling biedt. “Hoe de business zich ontwikkelt is nog heel erg onzeker. Maar er liggen zeker kansen.” Hij wijst bijvoorbeeld op de applicatie die de auto laat praten met zijn omgeving. Wordt dat de smartphone die mensen toch al bij zich hebben? Een TomTom-achtig kastje dat je in de auto neerzet? Of gaan autobouwers de benodigde apparatuur standaard inbouwen? “Het is dus maar net hoe snel en slim je hierop inspeelt.”
Klinkt aantrekkelijk, maar tegelijkertijd benadrukt Eg dat je niet zomaar aanhaakt bij wat er al gebeurt. “Realiseer je goed dat je op een trein springt die met hoge vaart voortdendert, veel sneller dan dat de meeste bedrijven denken. Ieder bedrijf moet zelf kiezen wanneer het instapt, maar wacht je nog twee jaar, dan ben je misschien al te laat.”
Bij 2getthere rijden ze al
Een Nederlands bedrijf dat al jaren actief is in de markt voor zelfrijdende voertuigen is 2getthere uit Utrecht. De club ontwerpt voertuigen (die gebouwd worden door Benteler Engineering Services in Helmond), programmeert de virtuele bestuurder en bouwt de software die de hele vloot in de gaten houdt. Maar waar Google, Apple en Tesla mikken op autonome auto’s die op de bestaande weg rijden, maakt 2getthere volledige transportsystemen met daarin zelfrijdende voertuigen die de complete weg voor zichzelf hebben. Ja, er zijn oversteekplaatsen voor de passagiers, maar in principe is de vloot van 2getthere de enige gebruiker.
“Wij maken dus OV-systemen met daarin een vloot aan zelfrijdende voertuigen”, vertelt Sjoerd van der Zwaan, Chief Technology Officer en verantwoordelijk voor de technologische toekomstplannen van het dertigkoppige bedrijf. “Onze focus ligt daarbij op de last mile, dus de afstand van een trein- of busstation naar de bestemming.”
2getthere in Nederland
99,9 procent
2getthere heeft daar twee methodes voor: group rapid transport en personal rapid transport. Het eerste systeem draait sinds 2006 in Rotterdam, waar zes zelfsturende bussen mensen tussen het metrostation Kralingse Zoom, het bedrijventerrein Rivium en de tussenliggende vinex-locatie vervoeren. “Elke bus kan 24 mensen vervoeren op een traject van 1,8 kilometer. In de spits hoef je daarbij nooit langer dan 2,5 minuten te wachten. Zie het maar als een horizontale lift die per dag 2500 mensen vervoert.”
Met Personal rapid transport, de andere variant, wordt momenteel geëxperimenteerd in Masdar City, de stad van de toekomst in het emiraat Abu Dhabi. “Daar hebben wij een transportsysteem gebouwd met daarin robot-taxi’s die mensen van station A naar B vervoeren. Er staat nu een netwerk van twee stations en tien voertuigen. Gaat dat door, dan komen daar honderden zo niet duizenden van deze slimme, autonome taxi’s rijden.” 2getthere is enthousiast over de kansen, want sinds 2010 heeft zijn systeem al meer dan een miljoen mensen vervoerd bij een beschikbaarheid van 99,9 procent.
Het duurt nog wel even
Dat het bedrijf al zo ver is, is omdat zijn voertuigen nauwelijks rekening hoeven te houden met andere weggebruikers. De slimme bussen en taxi’s weten van elkaar waar ze zijn en de route is van A tot Z bekend. Als er iets onverwachts gebeurt, dan kan het voertuig daar via zijn vele sensoren eenvoudig een oplossing voor verzinnen. Daarmee zijn de 2getthere-systemen een stuk flexibeler en slimmer dan bijvoorbeeld treinen of metro’s. “Zo kun je in de software de route aanpassen. Ook kunnen de voertuigen om zich heen kijken en anticiperen op veranderingen. Daardoor kun je dit type transport veel makkelijker kwijt in de bestaande omgeving.”
Veel angst voor concurrentie door de autonome auto’s van Google, Tesla en Apple heeft de CTO niet. “Niet alleen de wetgeving moet nog aangepast worden. Ook het aantal mogelijke scenario’s explodeert, zoals bij een gat in de weg of een verkeersagent. Bovendien komen die autonome auto’s in dezelfde file als gewone auto’s, dus dat probleem blijft.” En dan zijn er nog de ethische dilemma’s die autonome auto’s moeten oplossen. Wat moet zo’n auto bijvoorbeeld doen bij een incident, waarbij de auto óf doorrijdt en tien mensen vermoordt óf zichzelf in de muur ramt en de bestuurder vermoordt? Van der Zwaan wil maar zeggen: “Het duurt nog wel even voordat de periode van de zelfrijdende auto’s is aangebroken.”
Voor de Nieuwe Revu mocht ik me vastbijten in de steeds grotere invloed die de Amerikaanse cultuur krijgt op Nederland. Samen met de redactie zocht ik daar 7 voorbeelden van, waarna ik ze analyseerde én een alternatief voorstelde. Het resultaat, bijna 2000 woorden groot, verscheen begin december in de Nieuwe Revu én werd door Blendle uitgekozen als openingsartikel voor zijn dagelijkse nieuwsbrief, goed voor enkele duizenden extra lezers.
A dream come true: voor de Rotterdam-bijlage van NRC mocht ik DJ Paul Elstak interviewen. Ik liep een ochtend met hem door Rotterdam, bezocht plekken zoals de discotheek en platenwinkel waar hij werkte, en kwam zo alles te weten over zijn liefde voor hardcore, Feyenoord en de toekomst. Het resultaat verscheen als cover-verhaal in de Rotterdam-bijlage en stond enkele dagen prominent op de homepage van NRC.nl.
Sinds 2014 schrijf ik het jaarverslag voor Theater aan het Spui. In 2015 kozen we voor een spannend plan: niet zelf deze rapportage schrijven, maar dit laten doen door andere journalisten die op hun eigen medium hierover rapporteren. Omdat dit experiment érg positief uitpakte, werkte ik de case uit voor de online titel Marketingfacts.
Case: eindelijk een jaarverslag dat wél wordt gelezen
Theater aan het Spui scoort duizenden lezers én nieuwe inzichten
Het jaarverslag is het stiefkind van elke afdeling communicatie: je wordt er niets wijzer van, het is kostbaar om te maken en het bereik is marginaal. Veel tijd, geld en moeite verdwijnen zo ongelezen in de open haard. Theater aan het Spui besloot het compleet anders te doen. Dat was niet makkelijk, maar leverde wel heel veel bereik en heel veel inzicht op. Dus hoe maak je nou een jaarverslag dat wel wordt gelezen?
Bij Theater aan het Spui, waarvoor ik ook in 2014 het jaarverslag had geschreven, stonden we begin 2015 voor deze vraag. Hoe maken we hier geen ongelezen moetje van, maar juist een document dat én veel bereik heeft én bij de productie waardevolle kennis vóór en óver onszelf oplevert?
Als eerste bepaalden we wat Theater aan het Spui wil vertellen in zijn jaarverslag. Dat bleken zes onderwerpen te zijn, variërend van de cultuureducatie die hier plaatsvindt tot de moeite die het doet om een pluriformer publiek over de vloer te krijgen. Omdat alle zes de onderwerpen nauw samenhangen met maatschappelijke ontwikkelingen en bewegingen in het culturele landschap, zijn daar zeker verhalen over te vertellen.
De vervolgreflex is normaliter om een tekstschrijver in te huren die de zes verhalen uitwerkt en aanlevert voor publicatie in het jaarverslag. Wij besloten het roer niettemin om te gooien. Als Theater aan het Spui écht zo relevant is, dan moet het toch ook wel lukken om per verhaal een extern medium te vinden dat hierover wil schrijven? Dat verhaal verschijnt eerst extern, terwijl wij achteraf die zes verhalen (inclusief de verplichte hoofdstukken over personeelsbeleid en financiële huishouding) bundelen tot één jaarverslag.
Makkelijker gezegd dan gedaan
Dat deden we als volgt: voor elk van de zes verhalen gingen we op zoek naar een krant, magazine of ander medium dat hier (eventueel inclusief een kleine vergoeding voor de productiekosten) aandacht aan wil geven. De voorwaarde is dus dat elk medium er zelf brood in ziet én journalistiek onafhankelijk te werk gaat. Mocht dat lukken, dan bereikt Theater aan het Spui per medium nieuwe mensen, waardoor het pr-effect maximaal is. Bovendien zorgt elk medium voor zijn eigen invalshoek en productie, waardoor de kans op nieuwe inzichten ook veel groter wordt.
Klinkt goed? Inderdaad, maar al snel bleek dat wat op papier legendarisch klinkt, in de praktijk lastig te realiseren is. Ja, het is uiteindelijk gelukt, maar bepaald niet zonder slag of stoot. Hieronder vind je daarom de belangrijkste lessen die we geleerd hebben en de kritische noten die je bij deze aanpak kunt plaatsen.
Het resultaat: duizenden views en waardevolle kennis
Niettemin leverde de aanpak vooral veel successen op. Ten eerste is er het toegenomen bereik van dit type jaarverslag. Met publicaties van de verhalen op Marketingfacts, radiostation Den Haag FM, sectorinitiatief de Code Culturele Diversiteit, vakblad De Theatermaker en onderwijsplatform LKCA wist Theater aan het Spui zijn naam zowel bij nieuw als bestaand publiek onder de aandacht te brengen. Alleen al het artikel op Marketingfacts leverde bijna 20 duizend views op, wat voor een (onderdeel van een) jaarverslag astronomisch is.
Daarnaast leverde het project veel nieuwe kennis op voor Theater aan het Spui. Opeens moest de directeur zijn beleid voor talentontwikkeling op de radio uitleggen, werd de rol van het vlakke-vloertheater onder de loep genomen en ontstond er een rondetafelgesprek met instellingen uit heel Nederland over pluriform theater. Hierdoor kwam het theater veel over zichzelf te weten, maar ook over hoe andere instellingen zaken aanpakken. Deze informatie is cruciaal voor subsidieaanvragen.
Cees Debets, directeur van Theater aan het Spui, is in ieder geval tevreden met het resultaat: “Dit jaarverslag heeft nu al meer opgeleverd dan ooit. De verzameling artikelen schetst een mooi beeld van onze organisatie, maar de de losse artikelen kregen ook aandacht. Zo werd er driftig getwitterd over onze digitale marketing, werd ik gebeld door collega’s die meer wilden weten over onze aanbevelingen voor multicultureel programmeren, en kan bij discussies over cultuureducatie verwijzen naar ons artikel hierover. Bovendien blijkt deze vorm uitstekend te werken als introductie bij nieuwe fondsaanvragen. Kortom, als een ander jouw verhaal verteld, dan is het waar en werkt het beter.”
Heb je een goed verhaal te vertellen, doe je oprecht goede dingen en durf je het aan om een project met een ongewisse uitkomst uit te voeren? Dan is dit type jaarverslag (dat ik heel voorzicht ‘mediajaarverslag’ noem) iets voor jou.
Voor de liefhebbers: details!
Waar moet je rekening mee houden?
1: Wees flexibel en eerlijk
Als opdrachtgever, dus als partij die op deze wijze een jaarverslag wilt laten maken, moet je extreem flexibel en coulant zijn. Omdat je met externe partijen werkt die hun journalistieke onafhankelijkheid mogen (en moeten!) bewaken, kun je niet dicteren welke insteek er gekozen wordt. Natuurlijk kun je een verhaal pitchen en daarmee de richting sturen, maar je weet niet zeker of het medium hier ook mee akkoord gaat. Desgevraagd moet je dus af kunnen wijken.
Misschien nog wel belangrijker: je weet al helemaal niet zeker wat het resultaat oplevert. Want terwijl de opdrachtgever wilde aantonen dat zij een multiculturele benadering hoog in het vaandel heeft, blijkt uit het artikel opeens dat concurrenten dit veel beter doen. En nee, daar kun je achteraf niet meer op sturen.
2: Begrijp hoe media werken
Een aantal media waar we contact mee opnamen, wilden pertinent niet meewerken. Het idee dat wij (als opdrachtgever) een journalist voor een karretje zouden spannen (zo voelde het), werd vrij subiet afgeschoten. Daar zit natuurlijk iets geks in, want een goed persbericht wordt wél overgenomen of als basis gebruikt voor een verhaal.
In dit geval kwamen we niet met een persbericht, maar met een idee voor een verhaal, inclusief mogelijke interviewkandidaten. In één geval hadden we ook echt een scoop die interessant zou zijn voor het medium, maar alsnog kon de redactie er niet met haar hoofd bij dat iemand anders tegen hen, de objectieve waakhond, de vierde macht, et cetera, zou vertellen waar ze over zouden schrijven. Daar is ongetwijfeld het nodige voor te zeggen, maar het toont ook aan dat onbekend snel onbemind maakt.
3: Accepteer dat het lang duurt
Nee, je kunt niet meer ouderwets met de zweep op je afdeling communicatie slaan en roepen dat de deadline toch écht over drie dagen is. Je bent afhankelijk van externe media, en die hanteren heel andere agenda’s.
Bij de één komt er opeens een themaweek over een bombardement tussendoor (“sorry, het wordt een week later”), elders is opeens een journalist verdwenen (“nee, die had een aflopend contract, waar ging het over?”), op de volgende plek werk je met vrijzinnige freelancers (“achteraf is het toch niet zo’n goed idee als ik dit doe, dus ik zie er vanaf”) en vervolgens blijken afspraken ook al niet heilig (“we hadden 250 euro afgesproken, maar we stellen voor dit anders aan te pakken en dan 1250 euro te rekenen, oké?”).
Natuurlijk accepteer je niet alles, maar weet wel dat je veel minder controle kunt uitoefenen dan dat je gewend bent. Wij zijn bijvoorbeeld totaal vier maanden bezig geweest, zo’n twee maanden langer dan gedacht. Aan de andere kant: alle begin is moeilijk, dus volgende keer gaat het ongetwijfeld een stuk sneller.
4: Doe dit alleen als je een verhaal te vertellen hebt
De enige manier waarop dit concept kan werken, is wanneer je ook écht wat te vertellen hebt. Zonder dat wordt het niets. Je verhaal voor een duurzaamheidsmagazine redt het niet omdat je tegenwoordig plastic en papier gescheiden inzamelt op je kantoor. Een krantenjournalist debunkt genadeloos je selectieve onderzoek onder een te kleine populatie dat ‘toevallig’ in jouw voordeel spreekt. Een radioprogramma bereik je niet omdat je een probleem hebt waar alleen jij last van hebt.
En ja, een ‘malafide’ oplossing is natuurlijk om je verhaal op te kloppen. Maar een beetje journalist prikt zonder problemen door ballonnen vol gebakken lucht en window dressingheen. En als ze dat gedaan hebben, dan geven ze in het beste geval de opdracht terug (“het was niet wat ik dacht dat het zou zijn”) en in het slechtste geval maken ze je publiekelijk af (‘Wanhoopspoging bedrijf X blijkt fiasco’).
Mag dit wel? Is dit geen mediahacking?
De aversie die ik bij sommige (vooral traditionele) media merkte voor deze aanpak, zette mij wederom aan het denken. Volgens mij zijn er twee criteria voor een medium om dit aan te durven: zou je dit verhaal ook maken als je er géén (klein) budget voor kreeg en blijf je voor de lezer geloofwaardig? Is het twee keer ‘ja’, dan zie ik geen problemen.
Nu ik (als journalist) aan de andere kant van de tafel zat, merkte ik dat ik ook als opdrachtgever allemaal innerlijke discussies ging voeren. Want dat je de media kan bespelen, dat maakt dit prachtige artikel over ‘mediahacking’ van John Borthwick op sublieme wijze duidelijk. En net zoals je onder hackers de ethische white hat– en de ‘misdadige’ black hat-versies hebt, wilde ook ik aan de goede kant van de lijn blijven.
Ik probeerde dus ook altijd na te denken of ik het gepitchte idee zelf zou willen publiceren als ik het medium was. Dat is geen garantie voor moreel slagen (want juist ik ben de laatste die objectief is, aangezien ik mijn eigen vlees keur), maar ik ging in ieder geval niet puur voor het gewin van de opdrachtgever.
De zes onderwerpen en resultaten
Als voorbeeld van hoe zo’n jaarverslag eruit kan komen te zien en hoe het tot stand komt, vind je hier per hoofdstuk het onderwerp, de publicatievorm en het bereik ervan. Van veel cijfers is het bepalen van de bijbehorende waarde natuurlijk puur koffiedik kijken, maar het geeft in ieder geval een idee wat wat de potentie is.
Hoofdstuk 1: talentontwikkeling
Vorm
Thema-uitzending van het radioprogramma Kunstlicht op Den Haag FM.
Den Haag FM bereikt jaarlijks zo’n 100.000 luisteraars. Het is onbekend hoeveel er naar specifieke programma’s luisteren.
Hoofdstuk 2: pluriformiteit
Vorm
ronde-tafeldiscussie in Theater aan het Spui met 9 theaterdirecteuren en programmamakers.
Verslag met daarin dé 7 lessen om een pluriformer theater te creëren, zowel op het podium als in de zaal Code Culturele Diversiteit, het platform ter promotie van culturele diversiteit in culturele instellingen.
Bereik
De website van de Code Culturele Diversiteit wordt ruim 2000 keer per maand bezocht.
LKCA.nl bereikt maandelijks zo’n 50.000 docenten en andere betrokkenen bij cultuuronderwijs en amateurkunst.
Het artikel is rond de 500 keer gelezen.
Hoofdstuk 5: rol vlakke-vloertheaters
Vorm
Analyse van de veranderende positie van de vlakke-vloertheaters in Nederland, met Theater aan het Spui als voorbeeld.
Voorpublicatie in het jaarverslag, uitgebreid artikel (met daarin de voorpublicatie) in het najaar van 2015 in de Theatermaker, plus publicatie op de website van auteur Robbert van Heuven.
Bereik
Theatermaker wordt gelezen door experts uit de sector. Het magazine heeft 1500 abonnees en een totale oplage van 2500.
Hoofdstuk 6: beeld van Theater aan het Spui
Vorm
Online verkiezing van de beste beelden van Theater aan het Spui uit 2014, uitgevoerd via Facebook.
Bij Erasmus Magazine, het onafhankelijke journalistieke platform van de Erasmus Universiteit Rotterdam, vervang ik een half jaar de vaste eindredacteur. 
Het is nieuws dat de chemische wereld even doet trillen op zijn grondvesten: twee van de grootste namen, Dow en DuPont, zijn van plan te fuseren. Voor het vakblad Petrochem ging ik in gesprek met drie experts over nut en noodzaak van fusies en overnames. Al snel blijkt dat het vaak niet werkt, en dat de sporadische successen meer geluk dan wijsheid zijn. 
Het Nederlandse bedrijfsleven kan stevig profiteren van de opkomst van de zelfrijdende auto. Dat concludeerde ik eind 2015 aan de hand van gesprekken met betrokken voor het vakblad PT Industrieel Management. Belangenverenigingen Automotive NL en Astrin leggen de kansen uit, terwijl 2getthere laat zien wat er al kan.
Voor de 
