Onderzoek: wat houdt de groene toekomst van de Rotterdamse haven tegen?

Vers Beton - Groene Toekomst - bannerWaarom weten we allemaal dat we moeten verduurzamen, maar doen we het niet (echt)? Om dat beter te begrijpen, dook ik de afgelopen maanden in de werking van de Rotterdamse haven, goed voor bijna eenvijfde van de CO2-uitstoot in Nederland.

Het resultaat verschijnt de komende weken, inclusief kick-ass game, op het Rotterdamse magazine Vers Beton. Hieronder lees je het openingsverhaal!

Vaker de trein pakken, overstappen op een elektrische auto, groene stroom afnemen, afval nuttig hergebruiken, de aarde een betere plek maken: grote kans dat jij er allemaal voor bent en zo de aarde een betere plek wilt maken voor jezelf en de ander. Maar tegelijkertijd is de kans ook groot dat het in de praktijk nog knap lastig voor je is. Je gaat op vakantie met het vliegtuig, rijdt in een benzineauto, kookt op gas en gooit elke week de vuilnis-, glas- en papierbak weer vol.

Ook in de zware industrie zie je dit verschil tussen droom en daad. Want ook zij verstookt nog steeds massaal fossiele grond- en brandstoffen, inclusief de bijbehorende CO2-uitstoot en bijdrage aan de afvalberg. Zelfs de grootste, wereldwijde stok achter de deur, het klimaatakkoord van Parijs, zorgt er niet voor dat jij, de industrie, of elk ander onderdeel van de maatschappij grote keuzes maakt. Hoe komt dat toch? En kunnen we er iets aan doen?

Ideale illustratie

Om daar een klein stuk van het antwoord op te geven, heb ik dicht bij huis onderzoek gedaan, namelijk in de Rotterdamse haven. Aldaar sprak ik de afgelopen maanden met tientallen betrokkenen, zoals de grote uitstoters van CO2, overheden die invulling moeten geven aan het klimaatakkoord, en onderzoekers die de kansen hiervoor creëren. Want terwijl burgers hun bescheiden steentje aan de opwarming van de aarde bijdragen door vlees te eten en benzine te tanken, vindt op een (fikse) steenworp afstand de échte bijdrage aan klimaatverandering plaats. De Rotterdamse haven bevat Nederlands grootste cluster van fabrieken en is zo goed voor 90 procent van de uitstoot in Rotterdam en bijna eenvijfde van de CO2-uitstoot in Nederland. De totale hoeveelheid CO2-uitstoot in de haven stijgt bovendien jaar op jaar, onder meer doordat onze vraag naar haar producten (lees: stroom, plastic, benzine) blijft stijgen.

Op papier heeft zowel de lokale politiek als de haven ambitieuze doelen. In het coalitieakkoord voor 2018-2022 zetten VVD, PvdA, CDA, D66, GroenLinks en CU-SGP verduurzaming bovenaan de prioriteitenlijst. Daarbij richten zij zich vooral op de stad, en slechts zijdelings op de haven. Dat doen zij mede omdat het Havenbedrijf Rotterdam zelf al langer druk bezig is met een ambitieus duurzaamheidsdoel: in 2030 moet de CO2-uitstoot 49% lager liggen dan in 1990, terwijl deze in 2050 nagenoeg 0 moet zijn. Die doelen lijken alleen – in ieder geval met de huidige gang van zaken – absoluut niet gehaald te worden. Rotterdam vormt daarmee een ideale illustratie voor de Nederlandse situatie, waarin de ambitie tot verduurzaming overal uitgesproken wordt, maar het nergens écht lukt om meters te maken.

RM_Groene-toekomst2
beeld: Rémon Mulder

Was het maar zo simpel

Uit mijn onderzoek komt het beeld naar voren dat iets wat simpel uit te spreken valt (‘de haven verduurzamen’, ‘overstappen naar een groene industrie’), in werkelijkheid zeer complex is. Wie in deze materie duikt, stuit namelijk op schijnbaar onontwarbare kluwen betrokkenen bij en standpunten over de benodigde klimaattransitie.

Ik pretendeer hierbij niet een ‘schuldige’ aan te kunnen wijzen, laat staan met een magische oplossing op de proppen te kunnen komen. Als het onderzoek iets leert, dan is het wel dat de situatie daarvoor véél te complex is. Wat ik vooral hoop, is dat deze artikelen je iets meer kennis en perspectief geven als je over de haven denkt of praat. Als bijvangst hoop ik dat de betrokkenen bij de transitie, zoals de bedrijven, het havenbedrijf en het nieuwe college, hier hun voordeel mee doen.

In mijn artikelen probeer ik het dagverse actuele grotendeels te vermijden. Wie wil, kan zonder problemen een oneindige reeks artikelen schrijven over technische ontwikkelingen in het lab, grootste plannen voor nieuwe fabrieken en ambitieuze beleidsdoelen. Dat zijn stuk voor stuk essentiële onderdelen van de transitie, maar geen oplossing op zich, simpelweg omdat ze bij aankondiging nog geen groot effect op de werkelijkheid van nu hebben. Was het maar zo simpel.

Ik richt me vooral op de achterliggende processen. Hoe denkt het Havenbedrijf zijn beoogde minimalisering van CO2 in het havengebied te realiseren? Welke drempels ervaren de bedrijven bij het omzetten van goede intenties naar daadwerkelijke acties? Waar lopen onderzoekers tegenaan? Waarom verschillen de standpunten van maatschappelijke organisaties zoveel van het bedrijfsleven? En wat moet er gebeuren om vooruitgang te realiseren?

Dit kun je verwachten

De neerslag van mijn onderzoek vind je terug in de artikelen die ik hierover publiceer op Vers Beton. Ik snap niettemin dat deze show voor velen veel te ver van hun bed plaatsvindt. Duurzaamheid is een abstract thema, de haven ver weg, en complexiteit nooit grappig. Het meest toegankelijke resultaat van dit onderzoek is daarom een online game. Want wat gebeurt er als jij een dag aan de knoppen van de haven mag draaien? Lukt het jou wél om dan een groene toekomst te realiseren? Ik doe dat samen met onderzoeksbureau Quintel (dat speciaal voor ons een rekenkundig model ontwikkelde dat in kaart brengt welke keuzes wat voor gevolgen hebben voor de Rotterdamse haven), webbureau Rodesk (voor de ontwikkeling van de game) en de conceptontwikkelaars van Hackastory.

Gezocht: hulp

Klinkt complex? Megalomaan? Absoluut. Het domein is even groot als breed, dus de kans op valkuilen, doodlopende paden en ander leed is enorm. Daarom hoop ik dat jij, als lezer van deze artikelen, wil bijdragen door te reageren op de artikelen. Samen weten we absoluut meer dan ik alleen. Mocht je daarnaast iets willen bijdragen, dan hoor ik het heel graag. Je kunt me daarvoor bereiken via mail of Twitter (@ingejanse). Wees vooral kritisch en hou me scherp. Alleen zo lukt het om iets van de werkelijkheid bloot te leggen.

Blijf automatisch op de hoogte

Natuurlijk verschijnen de grote artikelen van dit dossier ook op de ‘gewone’ website van Vers Beton, zodat je gewoon via de homepage, social media en nieuwsbrief van dit platform op de hoogte kunt blijven. Ook kun je via het speciale dossier hierover bij blijven, want elke update verschijnt als eerste op deze pagina.

Bij voorbaat dank voor je interesse en betrokkenheid!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *