Het nieuwe journalistieke onderzoeksplatform Momus hield begin december een lanceringsavond in Utrecht. Ik was uitgenodigd om als columnist aanwezig te zijn en de avond af te sluiten met een reflectie. Hieronder vind je het resultaat.
De bloemen en de afgrond
Oplossingsgerichte journalistiek, samen met je lezers gemaakt. Laat mij de eerste zijn om het idee te omarmen. Momus, let’s go.
Maaaaar.
Wie vanavond oppervlakkig ervaart, snapt weer helemaal waarom de journalistiek zich graag opsluit in een toren opgetrokken uit betaalmuren en abonnementsgelden. Ontvangen is goed, maar zenden is beter.
Want wie inspraak zaait, zal anarchie oogsten.
Dat begint al bij de aftrap van de avond. Waar je pais en vree verwacht, raken de twee medewerkers van Momus met elkaar in de clinch. En dat al binnen een minuut! Want de een heeft helemaal geen zin in de vragen van de ander. Met een koppigheid die zelfs mijn vierjarige dochter wat veel van het goede zou vinden, stelt die ander niets meer over Momus te willen zeggen dan wat hij al zei: Momus is oplossingen en participatie.
En dat was nog maar het begin.
De eerste inspraaksessie gaat over hoe we in 2100 nog in leven kunnen zijn. Eén cirkel, tien mensen, moeilijke akoestiek, daar gaan we.
Ook dat levert niet direct een vrolijk beeld op. Want mensen, die gedroomde participanten van de Momus-journalistiek, het lichtend licht en zoutend zout van van een afgevlakte journalistiek, laten direct hun echte gezicht zien.
Want wat doen zij? Zij gaan praten.
Want dat is het ding: geef de mensheid er een aanleiding voor, en ze gaan praten. Niemand die in het gesprek vraagt wat nuttig is voor Momus, wat het doel is, waar het heen moet, welke rol zij kunnen spelen.
Maar gewoon, hup, hyperassociatief zenden. De een virtue signalt over wat ie zelf al goed doet, de ander mansplaint de toehoorders, een derde las iets heel interessants op LinkedIn, de vierde zweert bij het werk van een obscure wetenschapper uit Amerika, en de vijfde praat iedereen subiet de winterdepressie in met een bonte combinatie van CO2-bommen, permanente ijstijden en oceaanverzuring.
En dan is er ook nog eens collectieve journalistieke doom & gloom. Nieuwsmijders, fake-news-bevreesden, AI-neemt-al-onze-banen-in-profeten: ze zijn er allemaal, en ze zijn nog mondig ook.
Mijn god. Totale anarchie!
===
Dus, de stekker eruit, en dat op de openingsavond?
Even denk ik van wel. Tot ik bij het diner de gespreksleiders van de inspraaksessie spreek. Die zitten niet vol met vitriool, zoals ik, maar met ideeën. Waar ik anarchie hoor, horen zij inspiratie. Het is ze duidelijker geworden dat er amper noodzaak is om over de problemen zelf te schrijven, omdat die al zo enorm ervaren worden. En dat er journalistiek werk aan de winkel is om mensen te helpen om zich niet meer te schamen om zich in te zetten voor de goede zaak. Want ook al staan alle signalen op rood, het is nooit naïef om het goede te doen.
Ook bij het gesprek over woningschaarste blijkt die vrije, schijnbaar ongestructureerde manier van praten onverwacht veel op te kunnen leveren. Neem ervaringsdeskundige Thomas, die in gesprek met de andere professionals duidelijk krijgt dat woningschaarste geen malafide onwil, maar politieke onkunde is. Dat wethouders en raadsleden dom gehouden worden in hun departementale silo’s van woningbouw, zorg en veiligheid. En dat politici en ambtenaren als een blad aan de boom kunnen omslaan als ze het goede idee voorgeschoteld krijgen.
Maar ook dat er een systemische aanpak interessant is, bijvoorbeeld om eens te kijken naar wie er eigenlijk profiteren van woningschaarste, en haar daarom in stand willen houden. En dat journalistiek veel te veel aandacht heeft voor problemen, en te weinig voor de oplossingen.
===
Dus misschien is dat het wel, het mogelijke genie van Momus. Dat wie inspraak zaait, soms anarchie oogst, maar soms ook serendipiteit: onverwachte vangsten, onvermoede inzichten, ongekende ideeën. Blijkbaar groeien vlakbij de anarchistische afgrond de mooiste journalistieke bloemen.
Succes met het niet in de diepte vallen. De wereld heeft jullie bloemen veel te hard nodig.